Onderzoek

Onderzoek naar RekenRun

RekenRun wordt ontworpen en onderzocht in dezelfde beweging: het ontwerp wordt in de praktijk beproefd en op grond daarvan herzien. Deze pagina beschrijft hoe dat gaat, wat er al ligt, en wat er nadrukkelijk nog niet ligt.

De methode: Design-Based Research

Design-Based Research wisselt ontwerpen en onderzoeken af in rondes (Design-Based Research Collective, 2003; McKenney & Reeves, 2018). Je bouwt iets op basis van theorie, zet het in bij een echte les, kijkt wat er gebeurt, en gebruikt dat zowel om het ontwerp bij te stellen als om te begrijpen waarom iets wel of niet werkt. Het verschil met een klassiek experiment is dat de context niet wordt weggeorganiseerd: de rommeligheid van een echte klas hoort erbij, want daar moet het uiteindelijk standhouden.

Die keuze past bij de vraag die eronder ligt. Of een rekenopgave in een rustige testopstelling werkt, zegt weinig over wat er gebeurt bij een student die de opgave liever overslaat. Hoe dat eruitziet, staat op rekenangst herkennen in de les.

Waar het onderzoek nu staat

Het onderzoek gaat in drie stappen. De eerste is bouwen en uitproberen, de tweede is gepland, de derde hangt af van wat de tweede oplevert.

  1. 1 · Ontwerpen en uitproberen
    Nu

    Het ontwerp wordt gebouwd, uitgeprobeerd en bijgesteld: klopt de les, en houdt hij stand in een klas?

  2. 2 · Eerste praktijkstudie
    Februari tot juli 2027

    Vier tot zes klassen werken twee onderwijsperioden met RekenRun. De studie gaat na of het ontwerp werkt zoals bedoeld. Er is geen vergelijkingsgroep: het is geen effectstudie.

  3. 3 · Vervolg
    Daarna

    Houden de vermoedens stand, dan volgt een studie met een vergelijkingsgroep. Pas die kan iets zeggen over effect.

Wat de eerste praktijkstudie kan laten zien

  • Begint de student?gestarte reeksen
  • Gaat die door als het niet meteen lukt?de volgende poging
  • Hoe voelt het, voor en na het oefenen?een korte vraag, buiten de app
  • Hoeveel moeite kost het?een schaal van 1 tot 9
  • Kan de student zeggen wat de beweging betekende?gesprekken met hardop denken
  • Oefent de student uit zichzelf?gegevens uit de app, over weken

Meer deelname bewijst nog niet dat de rekenangst minder is. Daarom meet de studie beide apart.

Ontwerpen en uitproberen

Het ontwerp is gebouwd en op kleine schaal uitgeprobeerd. De vraag in deze stap is of het ontwerp klopt, of een les technisch standhoudt, en of studenten en docenten ermee uit de voeten kunnen. Dat is geen onderzoek met metingen: er zijn geen conclusies uit getrokken, en er worden hier geen uitkomsten gemeld.

De eerste praktijkstudie (februari tot juli 2027)

Vier tot zes klassen van verschillende mbo-opleidingen werken twee onderwijsperioden met RekenRun als rekenmethode. Elke week geeft de eigen rekendocent een RekenLes, gevolgd door een moment waarop iedere student zelfstandig oefent. De studie heeft drie doelen: nagaan of de processen optreden die het ontwerp veronderstelt, beschrijven hoe rekenangst en rekenvaardigheid zich in deze klassen ontwikkelen, en vaststellen of de lessen en de metingen in de gewone onderwijspraktijk uitvoerbaar zijn.

Het is geen effectstudie. De klassen zijn aangemeld en niet geloot, en er is geen vergelijkingsgroep. De studie kan laten zien of de schakels van ontwerp naar proces optreden zoals verwacht, en zij kan elk vermoeden weerleggen. Zij kan niet laten zien dat RekenRun beter werkt dan ander rekenonderwijs, en ook niet welk van de vier principes aan een uitkomst bijdraagt. Er zijn dus op dit moment geen effectcijfers over rekenvaardigheid of rekenangst, en die worden hier ook niet gesuggereerd.

Het vervolg

Houden de vermoedens stand, dan is de volgende stap een studie met een vergelijkingsgroep, en een opzet waarin ontwerpkenmerken afzonderlijk worden gevarieerd. Houden ze geen stand, dan wijst de vermoedenskaart aan welk deel van het ontwerp of van de theorie moet worden herzien.

Wat er gebouwd is, en wat nog onderzocht wordt

Wat hier vaak door elkaar loopt: het bouwen en het onderzoeken. Het bouwen is grotendeels gedaan. De laag die denkfouten herkent draait mee in de app, en er zijn veertien bewegingsmechanieken uitgewerkt en technisch beproefd, van een getallenlijn aflopen tot een verhouding kantelen. Of studenten daar meer van begrijpen, is een vraag voor het onderzoek.

De camera-laag is nog niet standaard aan in de klas. Die zetten we pas breed aan wanneer hij op de toestellen die studenten echt gebruiken onder alle omstandigheden rustig werkt; tot die tijd draait het rekenen zonder. Bewegen in de RekenLes gaat met de bewegingssensor van de telefoon of met knoppen op het scherm.

Waar de eisen vandaan komen

Aan het begin van het ontwerp is een programma van eisen opgesteld. Het rust op drie bronnen: interviews met rekendocenten in het mbo, aangevuld met inhoudelijke expertise; voorbeelden uit eerdere onderwijsontwerpen; en twee publicaties over rekenen in het mbo (Wijers et al., 2025; Groot et al., 2025). Daaruit komen eisen als: begin met een opgave die haalbaar is, zet het rekenen in een situatie uit beroep of dagelijks leven, houd rekenkaart en rekenmachine bij de hand, en laat de docent zien waar een klas vastloopt. Het zijn eisen aan het ontwerp. Of het ontwerp ze waarmaakt, is niet getoetst; de eerste praktijkstudie gaat na of het ontwerp werkt zoals bedoeld.

De ontwerptheorie eronder

Het ontwerp volgt vier principes, elk ontleend aan een theoretisch kader: een haalbare start en terugkoppeling zonder dreiging (Affective-Reflective Theory), steun binnen handbereik (het COM-B-model), een ding tegelijk (Cognitive Load Theory) en eerst ervaren, dan de uitleg (embodied cognition). Geen van die kaders is voor rekenonderwijs in het mbo ontwikkeld, en de toepassing van de Affective-Reflective Theory op rekenen is een eigen uitbreiding die nog niet is getoetst. De principes en de bronnen staan op over RekenRun.

Hoe ontwerp, proces en uitkomst samenhangen, ligt vast in een vermoedenskaart. In de fase Ervaren is in 50 van de 74 lessen de beweging zelf de rekengrootheid (stand november 2026); alleen voor die lessen geldt het principe van eerst ervaren in strikte zin.

Kernstelling
Te toetsen
  • De opbouw van de les vangt de eerste reactie op rekenen op.
  • Zonder emoties te meten.
Ontwerpkenmerken
Wat we bouwen
  • Een haalbare start, geen dreiging
  • Steun binnen handbereik
  • Een ding tegelijk
  • Eerst ervaren, dan de uitleg
Processen
Aanname
  • Een minder negatieve eerste reactie
  • Blijven oefenen in plaats van vermijden
  • Niet meer inspanning dan nodig
  • Begrip van wat de som betekent
Uitkomsten
Beoogd
  • Minder rekenangst
  • Meer rekenvaardigheid
De vermoedenskaart van RekenRun. Elke pijl is een vermoeden dat de eerste praktijkstudie kan weerleggen.

Zes vermoedens, elk met een meting

Voor elk vermoeden ligt vooraf vast bij welke uitkomst het vervalt. Omdat de eerste studie geen vergelijkingsgroep heeft, kan een uitkomst in de verwachte richting een vermoeden niet bewijzen; een uitkomst in de andere richting kan het wel weerleggen.

  1. Beleving

    Hoe een student zich voelt vlak voor het wekelijkse oefenmoment wordt over de weken minder negatief.

    Meting Een korte vraag op een formulier, voor en na het oefenen, elke week. Buiten de app.

  2. Oefengedrag

    Studenten blijven oefenen, ook buiten de les, en gebruiken de steun die de app aanwijst.

    Meting Gegevens uit de app: reeksen en antwoorden per week.

  3. Inspanning

    De ervaren moeite daalt of blijft gelijk, terwijl meer open opgaven in een keer lukken.

    Meting Een vraag naar moeite op een schaal van 1 tot 9, elke week.

  4. Begrip

    Studenten verwoorden een rekenrelatie in termen van de beweging uit de les.

    Meting Gesprekken waarin acht tot twaalf studenten hardop denken.

  5. Rekenangst

    De rekenangst daalt tussen de start en het eind, het meest bij wie zich bij het oefenen beter ging voelen en meer oefende.

    Meting Een vragenlijst met negen situaties, drie keer afgenomen.

  6. Rekenvaardigheid

    De rekenvaardigheid groeit, het meest op de onderwerpen uit de lessen.

    Meting Een toets met open opgaven die niet in het oefenmateriaal staan, aan het begin en aan het eind.

Wat we nog niet weten
  • De stap van bewegen naar rekenen is nieuw. De Affective-Reflective Theory verklaart waarom mensen wel of niet gaan sporten. Dat zij ook voor rekenen geldt, is een eigen uitbreiding die nog niet is getoetst.
  • Veel onderzoek komt niet uit het mbo. Het is gedaan bij kinderen of bij volwassenen, vaak in korte studies.
  • De eerste praktijkstudie is klein. Zij heeft geen vergelijkingsgroep. Zij kan vermoedens weerleggen, maar geen effect bewijzen ten opzichte van ander rekenonderwijs.
  • De maker is ook de onderzoeker. Daarom liggen de vermoedens en de metingen vooraf vast, en wordt de analyse onafhankelijk begeleid.

RekenRun claimt geen effect op rekenvaardigheid of rekenangst, en doet geen uitspraak over wat er in het brein gebeurt. Wat we wel zeggen: zo is het ontworpen, en dit is waarom.

Financiering

Voor de doorontwikkeling en het onderzoek ontving Sergio Saman, MEd een persoonsgebonden Comenius Teaching Fellowship in het mbo van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO), sinds 1 januari 2026 het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), dossiernummer 40.5.26865.714, voor het project Bewegend leren rekenen: een exergame-ontwerp voor het mbo.

Gegevens en privacy in het onderzoek

Tijdens klassessies komen gepseudonimiseerde antwoordgegevens zonder namen samen in een centrale dataset, naast de evaluatieformulieren per sessie. De naam die een student in de app kiest, gaat daar niet in mee; die hoort bij het klasoverzicht van de docent en hoeft niet de echte te zijn. Deelname staat standaard aan op grondslag van de school, met een opt-out in de app. De gegevens staan in de EU. De volledige uitleg staat op de privacypagina.

Meedoen of meedenken

Er zijn drie manieren om betrokken te raken: een klas laten meedoen aan vervolgonderzoek, meedenken over uitbreiding naar andere mbo-domeinen en beroepscontexten, of verbinding leggen met kennisinstellingen en fondsen die onderzoek in het mbo ondersteunen. Neem contact op via de aanvraagpagina.

Literatuur

  1. Design-Based Research Collective. (2003). Design-based research: An emerging paradigm for educational inquiry. Educational Researcher, 32(1), 5–8. https://doi.org/10.3102/0013189X032001005
  2. Groot, A., Jonker, V., Wijers, M., & Hoogland, K. (2025). Rekenproblemen in het mbo: Over de ernst, omvang en diversiteit van rekenproblemen en dyscalculie in het mbo [Eindrapport]. ECBO, Universiteit Utrecht en Hogeschool Utrecht. ecbo.nl/onderzoekspublicatie/rekenproblemen-in-het-mbo
  3. McKenney, S., & Reeves, T. C. (2018). Conducting educational design research (2e druk). Routledge.
  4. Wijers, M., Jonker, V., & Hoogland, K. (2025). Leidraad werken aan rekenen en gecijferdheid in het mbo. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. https://www.onderwijskennis.nl/kennisbank/leidraad-werken-aan-rekenen-en-gecijferdheid-in-het-mbo

Veelgestelde vragen

Is bewezen dat RekenRun werkt?

Nee, en dat wordt hier ook niet beweerd. Het ontwerp is gebouwd en op kleine schaal uitgeprobeerd; daar zijn geen conclusies uit getrokken. De eerste praktijkstudie (februari tot juli 2027) heeft geen vergelijkingsgroep en kan dus geen effect aantonen ten opzichte van ander rekenonderwijs; dat vraagt een vervolgstudie. Er zijn geen effectcijfers.

Wat is Design-Based Research?

Een onderzoeksaanpak waarin ontwerpen en onderzoeken elkaar afwisselen in rondes, in de echte praktijk. Elke ronde levert zowel een verbeterd ontwerp op als kennis over waarom iets werkt. Het past bij onderwijsvragen waarbij de context niet weg te denken is.

Wat is er tot nu toe gedaan?

Het ontwerp is gebouwd en op kleine schaal uitgeprobeerd, om te zien of een les technisch standhoudt en of studenten en docenten ermee uit de voeten kunnen. Dat is geen onderzoek met metingen en er zijn geen conclusies uit getrokken. Het onderzoek begint met de eerste praktijkstudie.

Wat onderzoekt de eerste praktijkstudie?

Of het ontwerp werkt zoals bedoeld: hoe studenten het oefenen beleven, of ze blijven oefenen, hoeveel moeite het kost en of ze de beweging uit de les met de rekenrelatie verbinden. Daarnaast beschrijft de studie hoe rekenangst en rekenvaardigheid zich ontwikkelen. Er is geen vergelijkingsgroep; een effect ten opzichte van ander rekenonderwijs kan deze studie dus niet aantonen.

Is het bewegend rekenen met de camera al gebouwd?

Grotendeels wel. De laag die denkfouten herkent draait mee in de app en er zijn veertien bewegingsmechanieken uitgewerkt en technisch beproefd. De camera-laag staat nog niet standaard aan in de klas; die gaat pas breed aan wanneer hij op de toestellen die studenten echt gebruiken onder alle omstandigheden rustig werkt. Wat nog volgt, is niet het bouwen maar de onderzoeksronde erover.

Welke gegevens worden voor het onderzoek vastgelegd?

Gepseudonimiseerde antwoordgegevens zonder namen, plus de evaluatieformulieren per sessie. De naam die een student kiest, gaat niet mee naar de onderzoeksdata; die hoort bij het klasoverzicht van de docent en hoeft niet de echte te zijn. Deelname staat standaard aan op grondslag van de school, met een opt-out in de app.

Wie financiert het onderzoek?

Voor de doorontwikkeling en het onderzoek ontving Sergio Saman, MEd een persoonsgebonden Comenius Teaching Fellowship in het mbo van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO), sinds 1 januari 2026 het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), dossiernummer 40.5.26865.714, voor het project "Bewegend leren rekenen: een exergame-ontwerp voor het mbo".