Rekenangst herkennen in de les

Deze pagina is onderdeel van rekenangst en is geschreven voor docenten. Hij beschrijft waar spanning rond rekenen in de les aan te zien is, en waarom die signalen vaak verkeerd gelezen worden.

Het ziet er zelden uit als angst

Wie het woord rekenangst hoort, denkt aan een student die zichtbaar gespannen is. In de klas gebeurt dat maar zelden. Wat je meestal ziet, is een student die de opgave overslaat, binnen drie seconden iets invult, de telefoon pakt, of hardop zegt dat rekenen toch nergens voor nodig is in het beroep. Dat zijn allemaal manieren om uit een situatie te komen die onaangenaam is.

Dat gedrag lijkt sprekend op desinteresse, en daar zit het risico. Reageer je op de motivatie, dan verandert er niets aan de spanning die het gedrag veroorzaakt. De student hoort bovendien opnieuw dat het aan de inzet ligt, en dat is precies de boodschap die de spanning voedt.

Waarom rekenen op dat moment echt zwaarder is

Spanning belast het werkgeheugen. Een deel van de capaciteit die nodig is om een tussenstap vast te houden, gaat op aan de spanning zelf. Het gevolg is dat een student die op een rustig moment prima de som kan maken, hem tijdens een toets niet rond krijgt. Het is dus niet zo dat de student het niet kan; het is zo dat het rekenen op dat moment duurder is geworden.

Dat mechanisme raakt direct aan cognitieve belasting: alles wat je kunt weglaten uit het moment, komt ten goede aan de som.

Signalen die vaak samen optreden

• De opgave wordt overgeslagen of er wordt meteen om het antwoord gevraagd.
• Er komt heel snel een antwoord, zonder tussenstap, ook bij een lastige opgave.
• De aandacht verschuift op het moment dat het rekenen begint.
• Er wordt gezegd dat rekenen niet nodig is voor dit beroep.
• Bij het begin van een toets valt de student stil of raakt de draad kwijt.
• Een eerder gemaakte som lukt de volgende keer opeens niet meer.

Een los signaal zegt weinig. Het patroon zegt iets: hetzelfde gedrag, steeds op het moment dat het rekenen aan de beurt is.

Wat je op dat moment kunt doen

De volgorde doet er meer toe dan de techniek. Eerst rust, dan inhoud. Een student die overspoeld is, neemt een uitleg niet op, hoe goed die uitleg ook is. Kleiner maken werkt daarbij vaak: een opgave tegelijk in beeld, geen klok, en benoemen dat vastlopen bij rekenen heel gewoon is. Beschrijven wat er al staat, geeft meer houvast dan zeggen dat het makkelijk is.

Dit is ook de volgorde waarop RekenRun is gebouwd: de app kijkt eerst wat een student op dat moment nodig heeft en biedt pas daarna de inhoudelijke stap aan. Wat daarvan bij welke student werkt, verschilt; er worden geen uitkomsten beloofd.

Waar herkennen ophoudt

Herkennen is niet hetzelfde als vaststellen. Blijft het rekenen ook in rustige omstandigheden hardnekkig moeizaam, dan kan er iets anders spelen. Het verschil tussen die twee staat op rekenangst of dyscalculie. Vaststellen doet een deskundige; als docent signaleer je en verwijs je door.